“Kütüphaneler, Hafıza-i Beşer’in (insanlığın ortak hafızası) tecessüm ettiği bir ilim mahfilidir (bilim ortamı). Kadim medeniyetlerde farklı şekillerde adlandırılsa da özünde aynı gayeye hizmet etmektedirler: Bilgiyi korumak, tasnif etmek, nesilden nesile aktarmak.

Medeniyetlerin genel yapısını incelerken kütüphanelerin genellikle mabedlerin ya da sarayın bir parçası olarak inşa edildiği görülmektedir. Bu durum, ilmin uzun süre seçkin bir sınıfın tekelinde kaldığını; zamanla umuma açılarak modern kütüphaneciliğin doğmasına zemin hazırladığını göstermektedir.

Türk tarihine nazar ettiğimizde, İslam öncesi dönemde Orhun yazıtları ile bilginin kalıcı hâle getirilip nesillere aktarıldığını görmekteyiz. Uygurların kâğıt ve matbaa tekniklerini kullanmaları ise yazılı metinlerin çoğaltılmasını mümkün kılmış ve kütüphanelerin kurumsallaşmasının önünü açmıştır.

Türklerin İslamiyet’le müşerref olmasıyla birlikte ilim anlayışında önemli bir dönüşüm yaşanmış; Karahanlılar döneminde vakıf ve medrese gibi müesseseler ilmin merkezi hâline gelmiştir. Büyük Selçuklu Devleti döneminde kurulan Nizamiye medreseleri ise kütüphanelerin sistematik bir çehre kazanmasını sağlamıştır.

Anadolu Selçuklu Devleti ile birlikte vakıf sistemi sayesinde şehirlerde kurulan kütüphaneler bilgi muhafazasını sürdürmüş; Osmanlı Devleti döneminde ise kütüphaneler müstakil bir yapıya dönüşmüştür. Fatih Sultan Mehmed tarafından kurulan saray kütüphanesi bu alandaki gelişimin önemli bir örneğidir.

Tanzimat devriyle birlikte kütüphanecilik modern bir yapıya kavuşmuş; Cumhuriyet döneminde ise kütüphane sayıları arttırılarak Millî Kütüphane anlayışı ile bu gelenek resmî bir hüviyet kazanmıştır.

Netice itibarıyla, Türk kütüphane geleneği bir “silsile-i ilmiyye”dir. Taşa kazınan kelimelerden kütüphane raflarına, oradan dijital arşivlere uzanan kadim bir yolculuk…

Bu vesileyle, ilmin ve irfan yuvası olan kütüphanelerimizin ve kütüphanecilerimizin Kütüphane Haftası’nı tebrik eder, bu köklü mirasın ebediyete kadar yaşamasını temenni ederim.”

Eğitimci-Yazar
Kadir Can Erbaşlı