Yargısal sürecin sağlıklı şekilde ilerleyebilmesi, tarafların sürece dâhil edilebilmesine bağlıdır. Bu katılımın ilk ve zorunlu adımı ise tebligat yoluyla bilgilendirmedir. Tebligatın muhatabına ulaşmadığı bir yargılamada, usul işlemlerinin tamamlanmış olması, savunma hakkının kullanıldığı anlamına her zaman gelmemektedir.

Uygulamada, tebligatın içerikten bağımsız olarak yalnızca şekli unsurlar üzerinden geçerli kabul edilmesi, bilgilendirme işlevini ikincil hâle getirmektedir. Oysa tebligatın hukuki değeri, süre başlatmasından değil, muhatabın yargısal faaliyetten haberdar edilmesini sağlamasından kaynaklanır. Bu amaç gerçekleşmediğinde, usul işlemi hukuken var olsa bile fiilen etkisiz kalmaktadır.

Savunma hakkı, yalnızca teorik olarak tanınan bir hak değil, yargılamaya etkin katılım imkânı sunan dinamik bir güvencedir. Tarafın davadan haberdar olmadığı bir durumda, cevap verme, delil sunma veya itiraz etme imkânından söz edilemez. Bu nedenle tebligatın usulsüzlüğü, yargılamanın bütününe sirayet eden yapısal bir sorun niteliği taşır.

Yargılamanın süratle sonuçlandırılması, bilgilendirme yükümlülüğünün daraltılmasını meşru kılmamaktadır. Aksine, hız ile adalet arasındaki denge, tarafların süreci anlayabilir ve takip edebilir olmalarıyla sağlanmaktadır. Aksi bir yaklaşım, yargılamayı teknik olarak tamamlanan ancak hak temelli bakımdan eksik kalan bir sürece dönüştürür.

Sonuç olarak, tebligatın hukuki geçerliliği yalnızca şekle değil, doğurduğu fiilî etkiye göre değerlendirilmelidir. Muhatabına ulaşmayan bir tebligat üzerine inşa edilen yargısal süreç, usul bakımından tamamlanmış görünse dahi, adil yargılanma ilkesini sağlamada yetersiz kalacak, hak arama özgürlüğünün etkin kullanımı da engelleyen bir görünüm ortaya çıkacaktır.

Bu noktada yapılması gereken, “süre geçti” düşüncesiyle  geriçekilmek değildir. Usulsüz tebligat, süreci durduran bir hukuki şikayettir. Öğrenme anı, hukuken başlangıç noktasıdır ve bu anın açıkça ortaya konulması, hak kaybını önleyen en önemli adımdır.

Usulsüz tebligat karşısında sessiz kalmak, hukuki bir zorunluluk değil; çoğu zaman bilgi eksikliğinin sonucudur. Oysa hukuk, haberdar edilmeyen kişiyi değil, bilgilendirme yükümlülüğünü yerine getirmeyeni sorumlu tutmaktadır.

Av. Büşra Kayapınar